Kor Dwars­huis, pianist

Pianist

25 oktober 2012

Wat: ik ben pianist-begeleider, 6 uur per week

WaarNova College Dans en Entertainment

We beginnen met wat muziek:


Meer Muziek door mij

Ik speel tegenwoordig 6 uren per week piano op een dansopleiding. Mijn functie wordt omschreven als muzikaal begeleider, of meer in het bijzonder pianist-begeleider, in de volksmond wel balletpianist genoemd.

Het is een onbekend en, mag ik dat zeggen, enigszins onbemind beroep. Daarom leg ik u graag uit wat het inhoudt. Als het ter sprake komt, verloopt het gesprek meestal als volgt:

“[...] en daarnaast ben ik ook een dag per week balletpianist.”

“Aha als hobby neem ik aan?”

“Nee, nee, een vaste betrekking.”

Nu is er bezorgdheid, we verlaten het vertrouwd terrein.

“Dus je speelt voor meisjes in tutu's. Haha, schattig.”

“Nee hoor, ze hebben gewoon trainingsbroeken en dergelijke aan, en het zijn niet alleen meiden maar ook jongens, en ze zijn ongeveer rond de 18 jaar.”

“Oh, ah.”

Je merkt dat een en ander nog een plaats moet krijgen.

Ik leg uit dat het een middelbare beroepsopleiding betreft. Het laatste restje twijfel wordt weggenomen als blijkt dat het een door Onze Overheid gefinancierde instelling betreft. Dan zal het wel goed zitten.

De meeste mensen vinden het leuk als ik vertel dat ik dit werk doe, en anderen vinden het maar raar en flauwekul, of vragen zich af waarom dit allemaal nodig is, waarom al die dansers er zijn, en waarom ze geen CD's gebruiken in plaats van een pianist. Dat is namelijk goedkoper. Hier kom ik op terug.

Vroeger tijdens mijn studie vond ik het vervelend als een mede-student weer over kleine meisjes in tutu's begon terwijl het ging om professionele dansers. Ik voelde me niet serieus genomen!!! Nu vind ik het niet meer erg, al is het niet leuk als een collega in een soort lachstuip schiet. Dat is namelijk wel eens gebeurd.

Overigens heb ik ook wel voor kinderlessen gespeeld, en dat is hartstikke leuk. Ik speelde dan “busmuziek” of “vliegtuigmuziek” (“Kor gaat nu vliegtuigmuziek spelen. Kor weet vast wel wat vliegtuigmuziek is”, zei de docente met een grijns. Leuk, mij heb je daar niet mee. Ik speel bijvoorbeeld ook trein-muziek. Dan stop ik ineens zo maar onverwacht, en geef ik iedereen een koffie-tegoed-bon).

Hoe zit het? Een nadere uitleg

Cor Bakker

Het toeval wil dat terwijl ik deze pagina zit te schrijven, er een uitzending is op Radio 4 met als gast Cor Bakker.

Hij vertelt aan Edwin Rutten dat hij zo ontzettend veel geleerd heeft van zijn tijd als ballet-pianist. Wat een toeval!

Ik heb de uitzending erbij gezocht: Beluister (nieuw window) het begint op 56 minuten en 45 seconden.

Het zit zo: je hebt in Nederland (en overal ter wereld) diverse dansopleidingen, en er wonen en werken in Nederland veel professionele dansers, en die doen dagelijks een balletles in diverse studio's in plaatsen als Amsterdam, Rotterdam, Arnhem, Groningen etc. Sommige dansgezelschappen hebben hun eigen studio's zoals het Nationaal Ballet, en andere dansers, die geen vast dienstverband hebben, zijn aangewezen op openbare lessen. Voor al deze lessen zijn pianist-begeleiders nodig. En daar lopen er aardig wat van rond.

Pianist-begeleider

Ik ben tegenwoordig werkzaam als pianist-begeleider bij het Nova College Dans en Entertainment in Haarlem, tezamen met ongeveer zes collegae: vijf pianisten en één percussionist. We doen dit in zes studio's verspreid over twee gebouwen. Ik speel op verschillende vleugels, waarvan er een paar zijn die ik het liefst in de fik zou steken.

Ik begeleid klassieke ballet-, Cunningham-, en Limón-lessen. Het bevalt me uitstekend.

Het is wel zwaar en vreet energie: 6 uur achter elkaar zitten op een pianokruk zonder rugleuning en dan improviseren. Het is anders dan programmeren: je kan nergens over nadenken, je moet à la minute iets paraat hebben. Tijdens de correcties van de docent aan de leerlingen heb je even niks te doen, en dan na een minuut, moet je er ineens plotseling weer zijn.

Ik probeer van een oefening altijd een soort mini-compositie te maken, met de presentatie van de melodie of het thema, en dan een doorwerkinkje, bij de langere walsen flink veel moduleren, en dan aan het einde een coda, voor een kleine meerprijs, mocht u daar prijs op stellen.

balletzaal met studenten en docent

Ik geef dus geen piano-les maar ik improviseer muziek bij de lessen.

Het gaat ongeveer als volgt:

  1. de docent legt een oefening aan de leerlingen uit of doet een oefening voor;
  2. de docent vertelt aan mij in één zin wat de bedoeling is, wat het karakter, ritme, tempo, maatsoort van de muziek zou moeten zijn voor zover ik dat zelf al niet uitgevogeld had;
  3. vervolgens kies ik hier een melodie, een tempo, een ritme, accenten en een algemene sfeer bij, en improviseer er een geheel van;
  4. hier dansen de leerlingen dan op

Ik gebruik praktisch geen bladmuziek, want ik heb geen tijd om muziek op te zoeken en ik kijk toch vooral naar de bewegingen van de studenten en naar de docent.

Diverse soorten oefeningen binnen het klassiek ballet

Een klassieke balletles kent een vaste opbouw. Ik zal hier een aantal oefeningen noemen. Ik ben een leek, dus ik maak er maar het beste van:

Aan de bar:

Au Milieu, hier worden de oefeningen in wezen herhaald. Maar ook heb je bijvoorbeeld:

Wat de muziek betreft die bij elke oefening past: alles kan en niks kan. Het kan in 3/4 zijn maar ook in 4/4, het ritme varieert, tempo's varieren. Als je met dit werk begint is er geen soep van te maken.

Waarom?

Waarom moet er eigenlijk een pianist live muziek spelen bij een dansles? Hiervoor zijn allerlei redenen aan te voeren:

De hele dag dezelfde CD's aanhoren is geestdodend. Een dode geest wil toch niemand?

Een CD is niet interactief, een pianist wel; een pianist kijkt, reageert op de docent, reageert op de leerlingen, en zij reageren op de pianist, de pianist past zijn muziek aan als iets niet werkt.

Een docent en pianist kunnen samen verschillende soorten ritmes, en tempo's en accenten uitproberen, ook tijdens de oefening.

Live muziek heeft een educatief karakter, het is de bedoeling dat de student gevoel voor muziek krijgt, leert onderscheiden wat het verschil tussen een 2/4, 3/4 en 4/4 maatsoort is, leert lesgeven, leert om een tempo en maatsoort en ritme over te brengen. Een pianist helpt hier bij, eventueel door iets uit te leggen tijdens de les, maar liever nog door het spelen van de muziek.

Een live pianist kan op verzoek bepaalde muziek spelen.

Er zijn vast nog meer redenen te verzinnen.

Hulpmiddelen

E-book

Ik gebruik geen bladmuziek maar wel heb ik een e-book gemaakt op mijn smartphone waar ik hints naar muziek in heb staan; ik heb namelijk heel veel muziek in mijn hoofd, maar het moet er maar net op het juiste moment uitkomen. Hier zie je een pagina uit dit e-bookje:

een pagina met bladmuziek uit mijn ballet-e-book

Ik heb hier even snel het begin van een aria-melodie uitgeschreven. Het is een geheugensteun, zo van: "oh ja, die". Vervolgens speel ik het verder uit mijn hoofd en verzin ik er zelf een begeleiding bij.

Bij een klassieke balletles gebruik ik allerlei muziek die ik in mijn hoofd heb zitten:

iPhone

Verder heb ik een play list gemaakt op mijn iPhone waarin ik heel veel balletmuziek en muziek die ik geschikt acht voor balletbegeleiding heb staan. Deze speel ik regelmatig af. Hierdoor schieten de melodieën en harmonieën wortel in mijn hoofd. Een rare uitdrukking, maar wat ik bedoel is dat ik uiteindelijk vanzelf deze muziek kan reproduceren en dat deze muziek dan vanzelf op het juiste moment (vlak voordat een oefening begint) boven komt drijven. Ik kan er dan een eigen versie van spelen.

Verder neem ik mezelf wel eens op met mijn iPhone, bijvoorbeeld wanneer me een goeie melodie te binnen schiet, die ik niet kwijt wil raken (soms schrijf ik het dan ook even op in notenschrift).

Een mop

En dan een mop: een balletpianist komt 's morgens in wat overspannen toestand de studio binnen en schreeuwt tegen de docent: "En hoe wil je het vandaag? Te snel of te langzaam?" Het tempo is inderdaad altijd lastig, en woorden als 'ietsje pietsje' laten veel ruimte voor interpretatie.

Overigens pas ik de muziek naar believen aan: ik verander het ritme, de maatsoort, de accenten enzovoorts. Ik krijg hiervoor altijd toestemming van de componisten middels een welwillend knikje van boven.

Voor Limón-oefeningen speel ik een soort repetitieve minimal-music-achtige improvisaties. Limón is een danstechniek ontwikkeld door een zekere José Limón, een Mexicaan in New York.

Klassiek ballet

En dan nu eerst weer even muziek.

Muziek bij iets dat een Ronde de Jambe geweest moet zijn:

En hier een filmpje van een klassieke les, gemaakt door Mario Garcia Blanco, onze Flamenco-docent, die het op YouTube zette:

Limón, modern dance

Hieronder zie je twee Limón-lessen. Volgens de docente moest het 'zwaar, levensmoe en verbonden' klinken. Toe maar.

Ik heb er al drie klassieke balletlessen opzitten, heb lamme armen, en een Schimmelvleugel speelt niet bepaald licht, maar het is erg leuk om te doen. En eventuele tempowisselingen zijn expres-bewust, dan weet je dat vast.

Daar gaan we, het is taai, dus ik begrijp best als je het niet uitluistert:

Samenwerking tussen docent en pianist

De docent heeft een bepaald idee over hoe de begeleiding zou moeten zijn en probeert dit wel eens in woorden uit te drukken. Zo kan het gebeuren dat ik de volgende aanwijzingen krijg:

Dit kan best wel eens lastig zijn... Ook de gebarentaal vanuit de andere kant van de studio is niet altijd even helder. Of als de docent tijdens de oefening vraagt of het iets “rustiger” kan, dan is dat ook voor tweeërlei uitleg vatbaar. Langzamer? Of minder noten?

De dansgezelschappen waar ik voor speelde

Ik begeleidde ook ooit lessen bij de volgende organisaties.

In de vorige eeuw:

In deze eeuw:

Mijn meest dierbare lessen zijn die met Job Sanders geweest.

pianotoetsen en mijn hand